نوروز ۱۴۰۵ در سایه سنگین‌ترین قطعی اینترنت تاریخ

*مقدمه
در حالی که ایرانیان سراسر جهان خود را برای جشن‌های نوروز ۱۴۰۵ آماده می‌کردند، سکوت دیجیتالی کم‌سابقه‌ای بر فضای کشور حاکم شد. امروز، ۲ فروردین ۱۴۰۵، ایران بیش از ۲۲ روز است که در وضعیت «خاموشی کامل یا حداکثری» اینترنت بین‌الملل به سر می‌برد. این قطعی که از اواسط اسفندماه ۱۴۰۴ و در پی تحولات سیاسی و امنیتی کلان کشور آغاز شد، نه تنها ارتباطات روزمره، بلکه شاهرگ‌های اقتصادی و پیوندهای عاطفی مردم را در حساس‌ترین برهه سال هدف قرار داده است.

### ریشه‌های بحران: از دی‌ماه سیاه تا اسفند پرحادثه
موج جدید محدودیت‌ها در واقع ادامه زنجیره‌ای از اختلالات است که از ۱۸ دی‌ماه ۱۴۰۴ آغاز شده بود. با این حال، جرقه قطعی سراسری فعلی به اواخر بهمن و اوایل اسفندماه بازمی‌گردد. در پی تجاوز نظامی رژیم صهیونیستی و ایالات متحده به ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴ (۲۸ فوریه ۲۰۲۶) و شهادت حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، فضای امنیتی کشور به بالاترین سطح خود رسید.

پس از انتصاب حضرت آیت‌الله مجتبی خامنه‌ای به عنوان رهبر جدید انقلاب در ۱۷ اسفندماه توسط مجلس خبرگان، نهادهای امنیتی با هدف کنترل شرایط و مقابله با نفوذ و جنگ روانی، دسترسی به شبکه جهانی را به طور کامل مسدود کردند. گزارشی از «نت‌بلاکس» تایید می‌کند که ایران اکنون بیش از ۵۰۰ ساعت است که در انزوای کامل دیجیتالی قرار دارد.

### خسارات اقتصادی: ۵ هزار میلیارد تومان در هر روز
ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، در اظهارنظری تکان‌دهنده اعلام کرده است که قطعی اینترنت روزانه بالغ بر ۵ هزار میلیارد تومان* خسارت به اقتصاد ایران وارد می‌کند. این رقم در ایام نوروز که اوج فعالیت‌های گردشگری، خریدهای آنلاین و خدمات رفاهی است، ابعاد فاجعه‌بارتری پیدا کرده است.
بسیاری از کسب‌وکارهای نوپا (استارتاپ‌ها) که حیاتشان به زیرساخت‌های ابری و ارتباطات بین‌المللی وابسته است، در آستانه ورشکستگی کامل قرار گرفته‌اند. اگرچه شبکه ملی اطلاعات (اینترنت داخلی) برای برخی خدمات بانکی و دولتی در دسترس است، اما اختلال در درگاه‌های پرداخت و سیستم‌های احراز هویت، عملاً تجارت الکترونیک را فلج کرده است.
### نوروز در انزوا؛ قطع پیوند با جهانیکی از غم‌انگیزترین جنبه‌های این قطعی، هم‌زمانی آن با لحظه تحویل سال ۱۴۰۵ (ساعت ۱۸:۱۶:۳۰ روز ۲۹ اسفند) بود. میلیون‌ها ایرانی که طبق سنت دیرین در این لحظات با عزیزان خود در خارج از کشور تماس تصویری یا صوتی برقرار می‌کردند، امسال با دیوارهای بلند فیلترینگ و قطعی کامل مواجه شدند. گزارش‌های مردمی حاکی از آن است که حتی سرویس‌های پیام‌رسان داخلی نیز تحت ترافیک سنگین و محدودیت‌های اعمال شده، با اختلالات جدی مواجه بوده‌اند.
### بازطراحی شبکه یا «وایت‌لیست»؟کارشناسان فنی بر این باورند که نوسانات اخیر و وصل و قطع‌های مکرر در برخی مناطق، نشانه‌ای از تست‌های گسترده برای تغییر معماری اینترنت ایران است. شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد شورای عالی فضای مجازی به دنبال اجرای طرح «فهرست سفید» (Whitelist) است؛ مدلی که در آن تنها سایت‌های تایید شده توسط نهادهای ناظر قابل دسترسی هستند و چیزی به نام «اینترنت آزاد» عملاً وجود نخواهد داشت.
رادار «کلادفلر» ترافیک ایران را در روزهای اخیر نزدیک به صفر نشان داده و حتی وی‌پی‌ان‌های پیشرفته نیز قادر به دور زدن پروتکل‌های جدید نیستند.
چشم‌انداز آینده: تا اردیبهشت در خاموشی؟در حالی که برخی وزرای دولت از جمله وزیر ارتباطات، صمت و گردشگری نسبت به نابودی کامل اقتصاد دیجیتال هشدار داده‌اند، روایت‌های تایید نشده از جلسات شورای عالی امنیت ملی حاکی از آن است که تصمیم اولیه بر ادامه این وضعیت تا اردیبهشت ۱۴۰۵ بوده است. با این حال، فشار افکار عمومی و خسارات غیرقابل جبران اقتصادی ممکن است منجر به بازگشایی قطره‌چکانی در هفته‌های آتی شود.
*نتیجه‌گیری*قطعی اینترنت در فروردین ۱۴۰۵، فراتر از یک موضوع فنی، به یک بحران ملی تبدیل شده است. ایران در حالی سال جدید را آغاز کرده که شکاف دیجیتالی میان آن و جهان به بیشترین حد خود در دو دهه اخیر رسیده است. تداوم این وضعیت نه تنها اعتماد عمومی را بیش از پیش مخدوش می‌کند، بلکه زیرساخت‌هایی را که طی ده سال گذشته برای رشد اقتصاد دیجیتال بنا شده بود، ویران خواهد کرد.
منابع خبری

دیجیاتو

فرارو